Bij huwelijkse voorwaarden denken mensen vaak alleen aan de verdeling van vermogen bij echtscheiding. Zij spelen echter ook een rol bij overlijden. Zij bepalen immers hoe groot ieders nalatenschap is.
Stel dat een koppel gaat trouwen zónder huwelijkse voorwaarden, dus in gemeenschap van goederen. De man en vrouw hebben beiden kinderen, ieder uit een eerder huwelijk. Hij heeft verder een bankrekening met daarop veel geld. Als de vrouw dan vervolgens overlijdt, behoort de helft van de bankrekening van de man tot haar nalatenschap. Gemeenschap van goederen betekent immers dat ieder de helft heeft van het totale gezamenlijke vermogen, ook bij overlijden. Als zij haar kinderen benoemt tot haar erfgenamen, krijgen deze kinderen dus de helft van de bankrekening van de man. Als bij huwelijkse voorwaarden echter is bepaald dat bij overlijden de beide vermogens gescheiden blijven, dan heeft zij niet de helft van de bankrekening, en gaat deze bij overlijden ook niet voor de helft naar haar kinderen. De bankrekening blijft dan volledig bij de man.
Tweetrap testament: is het nu wel of niet een goed idee?
Wettelijke verdeling of oude testamenten
In het wettelijke erfrecht is standaard de ‘wettelijke verdeling’ opgenomen. Deze regeling is van toepassing als u geen testament heeft gemaakt. Deze wettelijke verdeling pakt echter niet altijd voordelig uit. De wettelijke verdeling komt er kort gezegd op neer dat de achterblijvende ouder en ieder kind, een gelijk deel erven. De kinderen krijgen echter alleen een vordering ter grootte van hun erfdeel, die pas bij overlijden van de langstlevende ouder uitgekeerd wordt. De kinderen zullen over deze vordering vaak wel enige erfbelasting moeten betalen.
In testamenten die zijn gemaakt vóór 2003 is vaak een regeling gemaakt die lijkt op de wettelijke verdeling (“ouderlijke boedelverdeling”). Hiervoor geldt hetzelfde.
Tweetrapsmaking
Dit is een testament waarin de langstlevende ouder als enig erfgenaam aangewezen wordt. Vervolgens zijn bij overlijden van de langstlevende ouder, de kinderen erfgenaam van zowel de nalatenschap van de eerststervende als de langstlevende ouder, of van wat daar nog van over is. De kinderen krijgen bij het tweede overlijden de nalatenschappen van hun beide ouders, en benutten per kind tweemaal de vrijstelling ad € 19.114.
Hoge partnervrijstelling: voordeel
Door de hoge vrijstelling van erfbelasting voor de langstlevende ouder van € 603.600,- zal hij/zij bij een ‘doorsnee’ vermogen, geen erfbelasting kwijt zijn. Bij het tweede overlijden is vervolgens te bezien of er voor de kinderen nog iets uit de eerste nalatenschap overgebleven is. Dan pas ontvangen zij dat restant en dan pas zijn zij daarover eventueel alsnog erfbelasting verschuldigd.
Belasting bij het tweede overlijden: nadeel
De wettelijke verdeling is vaak fiscaal gunstiger voor de kinderen. Er moet vaak weliswaar erfbelasting worden betaald bij het eerste overlijden, bij het tweede overlijden mogen de kinderen de gehele nominale vordering (die zij kregen bij het eerste overlijden) aftrekken van hetgeen zij dan erven. Bij het eerste overlijden is echter niet belasting betaald over de hele vordering: de renteloze vordering is afgewaardeerd. Een renteloze vordering is immers minder waard dan een vordering die vermeerderd wordt met rente.
Afweging
Of een tweetrapstestament een goede keuze is voor u, hangt af van de omvang én de samenstelling van uw vermogen, of u in gemeenschap van goederen bent gehuwd, en hoeveel kinderen u heeft. Daarnaast maken twee stellen, met precies dezelfde (bovengenoemde) omstandigheden, soms toch een verschillende keuze: wel of geen tweetrap.
De afweging moet namelijk worden gemaakt, en deze keuze is persoonlijk:
Kiest u voor een tweetrap, dan hoeft de overblijvende partner (meestal) geen erfbelasting te betalen, máár de belasting wordt als het ware doorgeschoven naar de kinderen. Het ene echtpaar geeft kwestie van de erfbelasting van de kinderen prioriteit; het andere legt de nadruk op de financiële positie van de overblijvende echtgenote/ echtgenoot, en maakt een tweetrapstestament.
Nog andere opties
Tenslotte is het ook nog mogelijk om een derde optie te kiezen: een keuzetestament (ook wel: combitestament). Bij een dergelijk testament wordt aan de overblijvende partner op dat moment de keuze gelaten: nu al afrekenen met de belasting, ten behoeve van de kinderen later, of niet.
Kan ik een kind onterven?
Ja, dat kan, in een testament. Maar kinderen hebben wel een zogenaamde legitieme portie. Dit is een geldbedrag dat zij kunnen opeisen, ook al zijn zij onterfd. Dit geldbedrag bedraagt de helft van hetgeen zij volgens de wet zouden krijgen, als zij niet zouden zijn onterfd. Bijvoorbeeld: als normaal gesproken de vier kinderen zouden erven van hun vader, dan is de legitieme portie van ieder kind de helft van één/vierde, dus één/ achtste.
De legitieme portie kan niet worden opgeëist zolang een partner van de overledene nog in leven is. De partner -of echtgeno(o)t(e)- wordt beschermd. Dit moet wel goed worden geregeld in het testament.
Het kind dat is onterfd heeft vijf jaar de tijd om een beroep te doen op de legitieme portie. Om aan deze onzekerheid een einde te maken, kunnen de erfgenamen het kind een kortere termijn stellen: als het kind niet binnen die korte termijn een beroep op de legitieme heeft gedaan, vervalt het recht.
Het volgende is ook mogelijk in een testament: Niet zozeer onterven, maar het erfdeel van een kind beperken tot een geldbedrag of aandeel in de goederen van de nalatenschap, ter waarde van de legitieme portie. Het verschil met onterven: Het kind hoeft hier niet uit zichzelf een beroep te doen op de legitieme portie, maar wordt door de anderen bij de nalatenschap betrokken, al dan niet door het ontvangen van een geldbedrag.
Samen één testament, of ieder een eigen testament?
Het komt regelmatig voor dat er een offerte wordt opgevraagd voor één testament, terwijl eigenlijk bedoeld is: twee gelijkluidende testamenten. Voor alle duidelijkheid zeg ik het daarom nog maar eens: het is wettelijk niet mogelijk om samen één testament te maken. Ieder heeft een eigen testament, of u nu in gemeenschap van goederen bent gehuwd of niet. Dat de inhoud van de twee testamenten bijna hetzelfde is doet hier niets aan af.
Praktisch betekent dit overigens dat ieder zijn of haar testament zelfstandig kan wijzigen. Het is dus geen overeenkomst, zoals huwelijkse voorwaarden of een samenlevingscontract, waar twee handtekeningen voor nodig zijn. Het is een zogenaamde eenzijdige rechtshandeling.
Schade aan de woning ná tekenen van de koopovereenkomst?
Als de koopovereenkomst is getekend, heeft de koper binnen een bepaalde tijd recht op levering bij de notaris van de woning: Zoals de woning was ten tijde van het tekenen van de koopovereenkomst bij de makelaar (maar dan leeg en ontruimd natuurlijk).
Wat nu als er na het tekenen van de koopovereenkomst, maar vóór de overdracht bij de notaris, schade optreedt, door overmacht? Bijvoorbeeld waterschade? Wat er dan dient te gebeuren hangt af van hetgeen daarover staat bepaald in de koopovereenkomst. Meestal staat daarin dat er twee opties zijn. Eerste optie: de koper heeft het recht om de overdracht door te laten gaan, maar ontvangt van de verkoper het verzekeringsgeld. De koper kan dan zelf voor herstel zorgen met dat verzekeringsgeld. Tweede optie: als de koper dat níet wil, dan heeft de verkoper vier weken de tijd (gerekend vanaf het ontstaan van de schade) om de woning alsnog in de oorspronkelijke toestand te herstellen, ook al is de leveringsdatum bij de notaris al verstreken.
Het is voor koper en verkoper van groot belang, om direct na het ontstaan van de schade te bespreken voor welke optie wordt gekozen.
Lenen van ouders voor de aankoop van een woning
De aankoop van een woning wordt meestal gefinancierd met een hypotheeklening van de bank. Lenen van de ouders kan echter ook, als de ouders hiervoor voldoende middelen hebben uiteraard.
Omdat het een lening is voor de aankoop van een woning, kan de rente in aanmerking worden genomen voor de hypotheekrente aftrek van de Inkomstenbelasting (IB).
Daarnaast kunnen de ouders de rente (of een deel daarvan) jaarlijks kwijtschelden bij wijze van schenking, zonder dat dit afbreuk doet aan de hypotheekrente aftrek. De ouders mogen aan ieder kind immers iets meer dan 5000,- euro per jaar schenken.
Verder speelt hier nog de volgende vraag: nemen de ouders, net als de bank zou doen, een hypotheek op de woning, als onderpand? Voor de hypotheekrente aftrek is dit niet nodig. Wel kan een hypotheekrecht nuttig zijn als het financieel misgaat bij het kind. De ouders kunnen dan bij voorrang op andere schuldeisers hun lening terugkrijgen, zodat het geld in de familie blijft.
Samenwonen in een koophuis. Wat als het noodlot toeslaat?
De koopovereenkomst is getekend. De levering bij de notaris is pas over een flink aantal maanden gepland. U weet dat het allicht aan te raden is om een samenlevingscontract op te stellen. Dit samenlevingscontract wordt vaak pas getekend bij de overdracht. Wat nu als het noodlot toeslaat en één van u beiden onder een bus terecht komt en overlijdt? Het samenlevingscontract regelt dat alle gemeenschappelijke zaken -waaronder het huis- bij overlijden naar de langstlevende gaan, maar dat is dan nog niet opgesteld. Gevolg: de erfgenamen van de overledene, de familie, heeft nu in plaats van de overledene recht op levering van het halve huis. De overblijvende partner zal samen met de familie van de overleden partner eigenaar worden van het huis. Indien de familie hun helft al besluit op te geven, dan is er sprake van een schenking aan de langstlevende partner, waarover fors belasting betaald dient te worden. Of de achterblijvende partner moet hen uitkopen, wat kostbaar is.
